۱۳۹۸/۰۱/۳۰ ۵:۵۰:۵۷ قبل از ظهر
خانه >> پایگاه آموزش >> بورس انرژی چیست؟



بورس انرژی چیست؟

بورس انرژی چیست؟

بورس انرژی چیست؟

بورس ایران بخش های مختلفی دارد، از جمله: بورس اوراق بهادار (مربوط به خریدوفروش سهام و سایر اوراق بهادار)، بورس آتی کالا، بورس کالا و بورس انرژی است. برای بسیاری از کسانی که وارد بازار بورس می شوند، سوالاتی در خصوص سایر بخش ها ایجاد می شود که بورس انرژی یکی از آن ها است. در این مقاله با بورس انرژی آشنا خواهیم شد.

بورس انرژی چیست؟

بورس انرژی به عنوان یک بورس کالایی است که امکان انجام معاملات حامل‏های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای مذکور در آن وجود دارد. حامل های انرژی شامل نفت، گاز، برق و سایر حامل‎های انرژی است. بورس انرژی ایران در اسفند ماه سال ۹۱ با هدف ایجاد بازاری شفاف کارآمد با نقد شوندگی و رقابت پذیری بالا، کشف قیمت منصفانه و انحصار زدایی در بازار معاملات بخش انرژی تشکیل شد.

بورس انرژی به عنوان چهارمین بورس کشور برای عرضه محصولات نفت و مشتقات نفتی، برق، گاز طبیعی، زغال سنگ، حق آلودگی و سایر حامل‌های انرژی شکل گرفت.

انواع بازار در بورس انرژی ایران

بورس انرژی دارای دو بازار فعال فیزیکی و مشتقه است  که ویژگی های این دو بازار ممکن است با هم متفاوت باشد. تفاوت مهم این دو بازار این است که در بازار فیزیکی کالاها مورد معامله قرار می گیرند و در بازار مشتقه اوراق مبتنی بر کالا معامله می شود.

در جدول شماره ۱ خلاصه ای از شرایط هر دو بازار آمده است:

جدول شماره ۱: ویژگی های دو بازار فیزیکی و مشتقه در بورس انرژی
ویژگی‌هابازارفیزیکیبازار مشتقه
کالای مورد معاملهکالاهای پذیرفته شده در بورساوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفته شده در بورس مورد معامله قرار می‏گیرند.
تابلوهای موجودبرق، نفت و گاز و تابلوی سایر حامل‌های انرژیقرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله 
رینگداخلی و بین‌‏المللیداخلی و بین‌‏المللی
نوع قرارداد هانقدی، نسیه، سلف، کشف پریمیومقراردادهای آتی، اختیار معامله و سلف موازی استاندارد

چه کسانی مجاز به خرید از بازارهای موجود در بورس انرژی ایران هستند؟

در بازار داخلی چه در حوزه برق و چه در حوزه فیزیکی اشخاص حقوقی اجازه گرفتن کد و خرید از این بازارها را دارند و در بازار بین الملل اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی با شرایط خاص حق خرید از این بازار را دارند.

جدول شماره ۲: خریداران مجاز در بورس انرژی
بازار برقبازار فیزیکی
در بازار عمده فروشی برق: شرکتهای توزیع برق و شرکتهای خرده فروشی  برقرینگ داخلی: اشخاص حقوقی که دارای پروانه بهره برداری مرتبط  هستند
بازار مصرف کنندگان بزرگ برق : کلیه مصرف کنندگان  برق بالا ۵ مگاوات در ساعترینگ بین الملل: اشخاص حقوقی تولیدی و یا بازرگانی  چه در ایران و چه خارج از ایران

عرضه‎کنندگان عمده در بورس انرژی ایران چه کسانی هستند؟

در بورس انرژی ایران عرضه کنندگان در بخش بازار فیزیکی شامل پالایشگاه ها و پتروشیمی ها و همچنین نیروگاه های کشور که به شبکه سراسری متصل هستند. همچنین در بازار مشتقه  بورس انرژی هر کدام از این عرضه کنندگان جهت تامین سرمایه  می‌توانند اوراق خود را به صورت سلف چاپ و به فروش برسانند ( پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، نیروگاه‌ها).

جدول شماره ۳: لیست عرضه کنندگان حوزه نفت، گاز، پتروشیمی و سایر حامل‎های انرژی
ردیفنام شرکتردیفنام شرکت
۱شرکت ملی نفت ایران۱۶شرکت پتروشیمی بندر امام  خمینی
۲شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران۱۷شرکت پتروشیمی جم
۳شرکت پالایش نفت آبادان۱۸شرکت پتروشیمی رازی
۴شرکت پالایش نفت اصفهان۱۹شرکت پتروشیمی زاگرس
۵شرکت پالایش نفت بندر عباس۲۰شرکت پتروشیمی فن آوران
۶شرکت پالایش نفت بهران۲۱شرکت پتروشیمی کرمانشاه
۷شرکت پالایش نفت تبریز۲۲شرکت پتروشیمی مبین
۸شرکت پالایش نفت تهران۲۳شرکت ذوب آهن اصفهان
۹شرکت پالایش نفت امام خمینی (ره) شازند۲۴شرکت زغال سنگ البرز مرکزی
۱۰شرکت پالایش نفت شیراز۲۵شرکت زغال سنگ کرمان
۱۱شرکت پالایش گاز ایلام۲۶واحد کک سازی و پالایش قطران زرند
۱۲شرکت پالایش گاز خانگیران۲۷شرکت پروده طبس
۱۳شرکت پالایش نفت کرمانشاه۲۸شرکت پتروشیمی تبریز
۱۴شرکت پالایش نفت لاوان۲۹شرکت پتروشیمی شازند
۱۵مجتمع گازی پارس جنوبی۳۰
جدول شماره ۴: لیست عرضه کنندگان عمده در حوزه برق
ردیفنام شرکتردیفنام شرکت
۱نیروگاه سیکل ترکیبی فارس، شرکت مولد نیروگاهی تجارت فارس۱۲نیروگاه سیکل‌ترکیبی گیلان، توسعه مسیر برق گیلان
۲نیروگاه پرند، تولید برق پرند مپنا۱۳نیروگاه سیکل‌ترکیبی‌قم، پیوند گستر پارس
۳نیروگاه زنبق یزد، تعاونی کارکنان نیروگاه یزد۱۴نیروگاه شهدای پاکدشت (دماوند )، شرکت تولید نیروی برق دماوند
۴نیروگاه سیکل ترکیبی ارومیه، تدبیرسازان سرآمد۱۵نیروگاه شهید منتظری، پرشین فولاد
۵نیروگاه سیکل ترکیبی سبلان، سبلان برق امید۱۶نیروگاه کازرون، شرکت ساینا گستر پردیسان
۶نیروگاه سیکل ترکیبی شریعتی، اندیشه سازان بهین سرآمد۱۷نیروگاه کهنوج، شرکت تولید برق ماهتاب کهنوج
۷نیروگاه سیکل ترکیبی نیشابور، ساینا گستر پردیسان۱۸نیروگاه مشهد، افق توسعه انرژی خلیج فارس
۸نیروگاه سیکل سنندج، شرکت تولید نیروی برق سنندج۱۹نیروگاه سیکل ترکیبی سمنان (قدس)، گهر انرژی سیرجان
۹نیروگاه سیکل ترکیبی منتظرقائم،شرکت توسعه برق و انرژی سپهر۲۰نیروگاه کاشان، شرکت ساخت و بهره برداری انرژی
۱۰نیروگاه شهید منتظرقائم، شرکت توسعه برق و انرژی سپهر۲۱نیروگاه آبادان، تولید نیروی برق آبادان
۱۱نیروگاه سیکل ترکیبی خوی، تولید نیروی پرتو شمس تابان۲۲نیروگاه سلطانیه، شرکت تولید نیروی مرکزی صبا 

نحوه دریافت کد معاملاتی در بازارهای مختلف بورس انرژی

اشخاص حقوقی ایرانی که پروانه بهره برداری مرتبط دارند مجاز به خرید از بازار فیزیکی داخلی (به جز برق) هستند. اما این شرط به تنهایی کافی نیست و لازم است این افراد کد معاملاتی در حوزه بورس انرژی دریافت کنند.

جدول شماره ۵: مدارک لازم برای کد گیری جهت خرید در بورس انرژی برای اشخاص ایرانی
فیزیکیبرق
 تکمیل فرم احراز هویت تکمیل فرم احراز هویت
فرم در خواست کد اشخاص حقوقیفرم در خواست کد اشخاص حقوقی
اساسنامه وشناسه ملی.بیانیه ریسک
شرکت نامهاساسنامه و شناسه ملی
آگهی روزنامه رسمی در خصوص تاسیس و آخرین تغییرات آنشرکت نامه
آگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضای مجازآگهی روزنامه رسمی در خصوص تاسیس و آخرین تغییرات آن
کپی برابر اصل شده مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملیآگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضای مجاز            
مدارک ،مجوزها و مستندات مثبته در خصوص فعالیت مشتریکپی برابر اصل شده مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملی
_مدارک ،مجوزها و مستندات مثبته در خصوص فعالیت مشتری
_فرم معرفی اطلاعات حساب مشتری

اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی نیز می‌توانند از رینگ بین الملل بازار فیزیکی بورس انرژی خرید کنند. مدارک لازم جهت گرفتن کد برای این افراد به شرح زیر است:

جدول شماره ۶: مدارک لازم برای دریافت کد معاملاتی جهت خرید و فروش کالا در بورس انرژی
۱.در صورتی که متقاضی شخص حقیقی باشد:۲. در صورتی که متقاضی شخص حقوقی باشد:
الف- اشخاص حقیقی ایرانی که سرمایه آنها منشاء خارجی دارد: اصل و تصویر شناسنامه یا گذرنامه و کارت ملیالف- اشخاص حقوقی ایرانی که سرمایه آنها منشاء خارجی دارد: روزنامه رسمی تاسیس، روزنامه رسمی آخرین تغییرات معرف صاحبان امضای مجاز.
ب- اشخاص حقیقی خارجی: اصل و تصویر گذرنامهب- اشخاص حقوقی خارجی :اصل و تصویر شناسنامه یا مدارک مشابه، مدرک تاسیس و مدرک نشان دهنده مشخصات و حدود اختیارات صاحبان امضای مجاز شخص حقوقی

فرآیند معاملات در بازار بورس انرژی

فرآیند معاملات در بازار بورس انرژی بسته به نوع معاملات متفاوت است. در بازار برق معاملات در صورت شارژ شدن توزیع برق ها و عرضه نیروگاه‌ها هر روز در یک زمان مشخص به صورت حراج چند قیمتی صورت خواهد گرفت. در حالی که انجام معاملات در بازار فیزیکی بورس انرژی ساعت مشخصی ندارد و شرایط هر روز در شرح عرضه مشخص خواهد شد. در جدول شماره ۷ فرآیند معامله در دو بازار مذکور به اختصار امده است:

جدول شماره ۷: فرآیند معامله در دو بازار برق و بازار فیزیکی بورس انرژی
فرآیند معاملات در بازار برق در بورس انرژیفرآیند معاملات در بازار فیزیکی در بورس انرژی
ارسال سفارش با تکمیل فرم خرید برای خریدار و فرم فروش برای فروشنده قبل از ساعت ۹:۳۰  تا ۱۰:۰۰      واریز ۱۰ درصد ارزش معامله مورد نظر به حساب سپرده‌گذاری با کد شناسه کارگزاری قبل از انجام معامله برای خریداران
ورود سفارشات به سیستم معاملات توسط کارگزار در مرحله پیش گشایش ۹:۳۰ تا ۱۰:۰۰واریز مابقی وجه معامله به همراه وجه مالیات برارزش افزوده جهت تسویه
اعمال تغییرات حجمی و قیمتی در طول ساعات معاملات ۱۰ تا ۱۲ واریز وجه کالای معامله شده به حساب عرضه‌کننده پس از کسر هزینه‌ها توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه
_ تحویل کالا توسط عرضه‌کننده به خریداران در موعد مقرر

فرآیند تسویه در بازارهای بورس انرژی

فرآیند تسویه اشاره به پرداخت  مبلغ قرارداد به همراه کارمزد کارگزاربه شیوه های مختلف می کند  

جدول شماره ۸: فرآیند تسویه در دو بازار برق و بازار فیزیکی بورس انرژی
فرآیند تسویه معاملات در بازار برق در بورس انرژیفرآیند تسویه معاملات در بازار فیزیکی در بورس انرژی
شرکت سپرده گذاری مرکزی هنگام انعقاد معامله، پول را از کارگزار خریدار دریافت و به کارگزار  فروشنده حداکثر تا T+3 (یعنی ۳ روز بعد از روز معامله) تحویل می دهد. تسویه نقد: در این روش وجه قرارداد ظرف مهلت تسویه به صورت نقدی توسط کارگزار خریدار به حساب تسویه واریز می‌گردد.
در پایان روز معاملاتی در صورت انجام معاملات، گزارشی از معاملات صورت گرفته تهیه و به فروشنده یا خریدار تحویل داده می شود. تسویه خارج از پایاپای: در این روش ظرف مهلت تسویه، سند تسویه  خارج از پایاپای طبق فرمت شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به تائید فروشنده و کارگزار فروشنده رسیده و به همراه سایر مستندات لازم توسط کارگزار خریدار به اتاق پایاپای ارائه می‌شود.
_ تسویه با تضمین: تسویه‌ای که با ضمانت‌نامه بانکی یا از طریق گشایش اعتبار اسنادی انجام می‌شود و صرفاً در خصوص معاملات نسیه است.

کارمزدها در بورس انرژی

معاملات بورس انرژی مانند سایر معاملات بورسی شامل کارمزد می شود. بر اساس آخرین مصوبه بورس انرژی، شرح کارمزد معاملات در بورس انرژی، در حال حاضر طبق جدول ذیل است:

جدول شماره ۹: کارمزد در بورس انرژی ایران
شرحکارمزد خرید(درصد)سقف کارمزد خریدکارمزد فروش(درصد)سقف کارمزد فروش
شرکت بورس انرژی۰.۰۴۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰۰.۰۴۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰
شرکت سپرده گذاری مرکزی۰.۰۲۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰۰.۰۲۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰
شرکت مدیریت فناوری۰.۰۱۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰۰.۰۱۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰
سازمان بورس و اوراق بهادار۰.۰۳۲۸۰,۰۰۰,۰۰۰    ۰.۰۴۸۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰
شرکت کارگزاری۰.۱۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰۰.۱۵۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰
جمع۰.۲۶۲۴۸۰,۰۰۰,۰۰۰۰.۲۷۸۵۲۰,۰۰۰,۰۰۰

چند نکته مهم در بورس انرژی

آیا مشتریان حقیقی هم می توانند از بورس انرژی خرید کنند؟

مشتریان حقیقی در بازار فیزیکی امکان خرید ندارند و فقط در بازار مشتقه می توانند نسبت به خرید اوراق سلف موازی استاندارد اقدام نمایند.

آیا خرید از کالاهای بورس انرژی سهمیه ای است؟

در حال حاضر در بازار فیزیکی فقط محصول متانول برای خرید دارای سهمیه است.

تسویه در بازار فیزیکی بورس انرژی به چه ترتیبی است؟

در معاملات بورس انرژی ۱۰ یا ۲۰ درصد قیمت معامله به صورت پیش پرداخت از مشتری دریافت می شود. مابقی آن برای کالاهای داخلی ۳ روز کاری و برای کالاهای بازار بین الملل ۵ روز کاری دریافت می شود.

آیا عرضه ها در بازار فیزیکی بورس انرژی ترتیب خاصی دارد؟

خیر، در بورس انرژی هیچ نظم یا ترتیبی برای عرضه ها وجود ندارد.

جمع بندی: بورس انرژی ایران در یک نگاه

بورس انرژی ایران به عنوان یکی از بخش های بازار سرمایه شناخته می‌شود و دارای دو بازار فعال فیزیکی و بازار مشتقه است. در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفته شده در بورس و در بازار مشتقه، اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفته شده در بورس، مورد معامله قرار می‏‌گیرند.

بازار فیزیکی خود شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز و تابلوی سایر حامل‌های انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله است. همچنین هر یک از تابلوها دارای دو رینگ داخلی و بین‌‏المللی هستند.

در بازار فیزیکی معاملات در قالب قراردادهای نقدی، نسیه، سلف، کشف پریمیوم انجام می‎پذیرند و قراردادهای آتی، اختیار معامله و سلف موازی استاندارد و … نیز قابلیت معامله در بازار مشتقه را دارند. در این بازار فقط مشتریان حقوقی حق خرید دارند بجز در اوراق سلف که افراد حقیقی هم حق خرید دارند.

انجام معامله در بورس انرژی شرایط خاص و ویژه‌ای دارد و مشتریان حقیقی امکان خرید در بازار فیزیکی را ندارند. عرضه کنندگان و خریداران در این بازار ویژگی هایی دارند و مدارک لازم برای دریافت کد معاملاتی نیز بسیار متفاوت تر از مدارک لازم برای دریافت کد بورسی و معاملات سهام و اوراق بهادار است.

منبع بآشگاه

همچنین ببینید

31 عادت معامله‌گران موفق

۳۱ عادت معامله‌گران موفق

معامله‌گران موفق برای گسترش ضرر خود صبوری نمی‌کنند ولی معامله‌گران بازنده همواره منتظر هستند تا شاید ضرر آن‌ها کم شده و یا به سود تبدیل شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Security Code(کد امنیتی): *